คำถามว่า ไหว้เจ้าที่ใช้ธูปกี่ดอก เป็นคำถามที่คนไทยถามกันมากที่สุดคำถามหนึ่งเวลาย้ายบ้านใหม่ เปิดร้านใหม่ หรือเพิ่งเริ่มดูแลบ้านด้วยตัวเอง คำตอบสั้น ๆ คือ บ้านส่วนใหญ่ใช้ 5 ดอก บางบ้านและบางตำราใช้ 7 ดอก ส่วน 16 ดอกใช้ในกรณีที่ไม่มีศาลหรือจุดไหว้ประจำ แล้วต้องการบอกกล่าวสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั่วไปในบริเวณนั้น
ที่คำตอบไม่ได้มีตัวเลขเดียว เพราะเรื่องนี้ไม่มีมาตรฐานกลาง แต่ละภาค แต่ละตำรา และแต่ละครอบครัวสืบต่อกันมาไม่เหมือนกัน บทความนี้จะอธิบายว่าตัวเลขแต่ละแบบมาจากความคิดอะไร เจ้าที่ในบ้านต่างจากศาลพระภูมิหน้าบ้านตรงไหน ต้องเตรียมของอะไร ไหว้วันไหนเวลาไหน และบอกกล่าวว่าอย่างไร
เนื้อหาทั้งหมดนำเสนอในมุมวัฒนธรรมความเชื่อเพื่อให้ปฏิบัติได้อย่างสบายใจ ไม่ได้รับประกันผลใด ๆ และไม่เกี่ยวข้องกับการเสี่ยงโชค
ไหว้เจ้าที่ใช้ธูปกี่ดอก
คำว่า เจ้าที่ หรือ เจ้าที่เจ้าทาง ในความเชื่อไทย หมายถึงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ดูแลพื้นที่ซึ่งเราอาศัยอยู่ มักหมายถึงสิ่งที่อยู่ “ในตัวบ้าน” หรือบนที่ดินผืนนั้นโดยตรง จำนวนธูปที่ใช้จึงผูกกับความหมายที่คนโบราณให้ไว้กับตัวเลขแต่ละตัว
ห้าดอก แบบที่พบบ่อยที่สุด
บ้านส่วนใหญ่ในภาคกลางและภาคใต้ใช้ธูป 5 ดอกเมื่อไหว้เจ้าที่ในบ้าน คำอธิบายที่คนเฒ่าคนแก่ให้ไว้มีหลายแบบ แบบหนึ่งผูกกับพระพุทธเจ้าห้าพระองค์ในภัทรกัป อีกแบบผูกกับธาตุทั้งห้าที่ประกอบเป็นร่างกายและที่อยู่อาศัย
ไม่ว่าจะยึดคำอธิบายไหน ประเด็นคือ 5 ดอกถูกมองว่าเป็นจำนวนที่ “พอดี” สำหรับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ระดับผู้ดูแลพื้นที่ ไม่น้อยจนดูไม่ให้เกียรติ และไม่มากจนเป็นระดับเทพชั้นสูง
เจ็ดดอก ตำราอีกสาย
บางครอบครัวโดยเฉพาะในภาคอีสานและภาคเหนือใช้ 7 ดอก เลขเจ็ดถูกโยงกับวันทั้งเจ็ดในสัปดาห์ และทิศทั้งเจ็ดตามคติโบราณ ความหมายคือขอให้คุ้มครองทุกวันและทุกทิศ
ถ้าบ้านของคุณใช้ 7 ดอกมาตั้งแต่รุ่นปู่ย่า ก็ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยน เพราะหลักที่สำคัญกว่าจำนวนคือความต่อเนื่องและความเคารพ
สิบหกดอก ใช้เมื่อไม่มีศาล
ธูป 16 ดอกเป็นจำนวนที่ใช้เมื่อต้องการบอกกล่าวเทวดาและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั่วไปในบริเวณกว้าง โดยมักจุดกลางแจ้ง ตัวเลขสิบหกผูกกับสวรรค์สิบหกชั้นตามคติไตรภูมิ
กรณีที่ใช้ 16 ดอกจึงมักเป็นบ้านที่ยังไม่มีศาลหรือจุดไหว้ประจำ เช่น เพิ่งย้ายเข้าคอนโด เช่าบ้าน หรือเปิดร้านในอาคารที่ตั้งศาลไม่ได้ จึงจุดธูปกลางแจ้งเพื่อบอกกล่าวทุกสิ่งในพื้นที่นั้นพร้อมกัน
| จำนวนธูป | ความหมายที่คนไทยให้ไว้ | มักใช้ในกรณี |
|---|---|---|
| 5 ดอก | พระพุทธเจ้าห้าพระองค์ หรือธาตุทั้งห้า | ไหว้เจ้าที่ในบ้านทั่วไป |
| 7 ดอก | คุ้มครองครบทั้งเจ็ดวันเจ็ดทิศ | บ้านที่สืบทอดตำราสายเหนือและอีสาน |
| 9 ดอก | เทพชั้นสูงและความเจริญก้าวหน้า | ศาลพระภูมิ ไม่ใช่เจ้าที่ในบ้าน |
| 16 ดอก | สวรรค์สิบหกชั้น บอกกล่าวทั่วบริเวณ | ไม่มีศาล จุดกลางแจ้งบอกกล่าวรวม |
ถ้าไม่แน่ใจจริง ๆ
ถ้าเพิ่งย้ายเข้าบ้านและไม่รู้ว่าเจ้าของเดิมใช้แบบไหน ให้เริ่มจาก 5 ดอก ซึ่งเป็นแบบที่ยอมรับกันกว้างที่สุด แล้วใช้จำนวนนั้นให้สม่ำเสมอ การเปลี่ยนไปเปลี่ยนมาตามคำบอกเล่าของแต่ละคนไม่ได้ทำให้ดีขึ้น และทำให้ตัวเองสับสนมากกว่า
เจ้าที่ ต่างจากศาลพระภูมิยังไง
คนจำนวนมากใช้คำว่าเจ้าที่กับศาลพระภูมิปนกัน จนไหว้ผิดที่หรือใช้ธูปผิดจำนวน ทั้งที่สองอย่างนี้คนละตำแหน่งและคนละระดับในความเชื่อไทย
ศาลพระภูมิอยู่นอกบ้าน
ศาลพระภูมิ คือศาลเสาเดียวที่ตั้งนอกตัวบ้าน เป็นที่สถิตของพระภูมิซึ่งถือเป็นเทวดาระดับผู้ดูแลที่ดินผืนนั้น การไหว้ศาลพระภูมิจึงใช้ธูป 9 ดอกตามคติเทพชั้นสูง รายละเอียดเรื่องจำนวนธูป ของไหว้ และความต่างจากศาลตายาย อ่านได้ที่ ไหว้ศาลพระภูมิใช้ธูปกี่ดอก พร้อมวิธีไหว้ที่ถูกต้อง
เจ้าที่อยู่ในบ้านหรือบนพื้นดิน
ส่วน เจ้าที่ ตามความเชื่อพื้นบ้าน คือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่อยู่กับพื้นที่นั้นมาก่อนเรา ไม่ว่าจะตั้งศาลหรือไม่ก็ตาม หลายบ้านจึงไหว้เจ้าที่ที่พื้นในตัวบ้าน บางบ้านทำหิ้งเล็ก ๆ ติดผนังชั้นล่าง บางบ้านวางของไหว้บนพื้นตรงมุมบ้านที่เงียบสงบ
เพราะถือว่าเป็นผู้ดูแลระดับใกล้ชิด ไม่ใช่เทพชั้นสูง จำนวนธูปจึงน้อยกว่าศาลพระภูมิ
บ้านเดียวไหว้ได้ทั้งสองแบบ
หลายบ้านมีทั้งศาลพระภูมิหน้าบ้านและจุดไหว้เจ้าที่ในบ้าน และไหว้แยกกัน การมีทั้งสองอย่างไม่ได้ขัดกัน เพราะถือว่าเป็นคนละตำแหน่งหน้าที่ ถ้าบ้านมีเพียงอย่างเดียว ก็ไหว้อย่างเดียวนั้นให้ดีพอแล้ว
| หัวข้อ | เจ้าที่ในบ้าน | ศาลพระภูมิ |
|---|---|---|
| ตำแหน่ง | ในตัวบ้าน หรือบนพื้นดินโดยไม่ต้องมีศาล | ศาลเสาเดียวนอกตัวบ้าน |
| ระดับในความเชื่อ | ผู้ดูแลพื้นที่ใกล้ชิด | เทวดาผู้ดูแลที่ดิน |
| จำนวนธูปที่พบบ่อย | 5 ดอก บางสาย 7 ดอก | 9 ดอก |
| ของไหว้ | เรียบง่าย ข้าว น้ำ ผลไม้ | มีของไหว้เฉพาะมากกว่า |
| ความถี่ที่คนนิยม | ตามโอกาสหรือวันพระ | ประจำมากกว่า |
ไหว้เจ้าที่ใช้ของอะไรบ้าง
ของไหว้เจ้าที่ไม่จำเป็นต้องหรูหรา หลักที่คนเฒ่าคนแก่ยึดคือ “ของกินที่คนกินได้ และสะอาด”
ของที่พบบ่อยที่สุด
- ข้าวสวยหนึ่งถ้วย พร้อมกับข้าวอย่างน้อยหนึ่งอย่าง
- น้ำเปล่าหนึ่งแก้ว บางบ้านเพิ่มน้ำแดง
- ผลไม้ที่ชื่อเป็นมงคล เช่น ส้ม กล้วย ทับทิม
- ดอกไม้สดหรือพวงมาลัย
- ธูปตามจำนวนที่บ้านใช้ และเทียนหนึ่งคู่
ของที่บางบ้านใช้เพิ่ม
บางบ้านเพิ่มไข่ต้ม ขนมไทย หรือหมากพลู โดยเฉพาะในโอกาสสำคัญอย่างขึ้นบ้านใหม่ เปิดร้าน หรือเมื่อสมหวังในเรื่องที่เคยขอไว้ ของเหล่านี้ไม่ได้บังคับ เป็นการเพิ่มตามกำลังและธรรมเนียมของครอบครัว
ของที่หลายบ้านเลี่ยง
ของไหว้ที่หลายบ้านเลี่ยงคือของที่มีกลิ่นแรง ของที่เสียง่ายและทิ้งไว้ได้ไม่นาน และของที่ตัวเองก็ไม่กล้ากิน หลักคิดง่าย ๆ คือของที่ไหว้แล้วเราเอามารับประทานต่อได้อย่างสบายใจ คือของที่เหมาะ
เมื่อธูปหมดดอก สามารถลาของไหว้แล้วนำมากินในครอบครัวได้ ไม่ต้องทิ้ง ถือเป็นการรับสิ่งดีต่อ
ไหว้เจ้าที่วันไหน เวลาไหนดี
ความเชื่อเรื่องวันและเวลามีหลายสาย แต่มีหลักร่วมที่คนส่วนใหญ่เห็นตรงกัน
ช่วงเช้าเป็นที่นิยมที่สุด
คนไทยส่วนใหญ่ไหว้เจ้าที่ตอนเช้า หลังจากบ้านตื่นและทำความสะอาดแล้ว เหตุผลเชิงความเชื่อคือเช้าเป็นช่วงเริ่มต้นวัน เหตุผลเชิงปฏิบัติคือมีเวลาดูแลธูปเทียนจนหมดดอกโดยไม่รีบ
วันที่คนให้ความสำคัญ
- วันขึ้นบ้านใหม่หรือเปิดร้านใหม่ ถือเป็นการบอกกล่าวครั้งแรกที่สำคัญที่สุด
- วันพระ หลายบ้านไหว้เป็นประจำทุกวันพระ
- วันเกิดของเจ้าของบ้าน หรือวันที่สมหวังในเรื่องที่ขอไว้
- ก่อนจะต่อเติม ซ่อมแซม หรือขุดดินในบริเวณบ้าน
ไม่ได้ไหว้ทุกวันได้ไหม
ได้ ความเชื่อเรื่องนี้ไม่ได้บังคับว่าต้องไหว้ทุกวัน บ้านจำนวนมากไหว้เดือนละครั้งหรือตามโอกาส สิ่งที่คนเฒ่าคนแก่ย้ำคือ ถ้าตั้งใจว่าจะไหว้ทุกวันพระ ก็ควรทำให้ได้ตามที่ตั้งใจ ดีกว่าตั้งใจมากแล้วทำไม่ได้
ข้อควรระวังเรื่องความปลอดภัย
การจุดธูปในบ้านต้องระวังเรื่องไฟและควัน ควรจุดในที่อากาศถ่ายเท วางกระถางบนพื้นผิวที่ไม่ติดไฟ ไม่วางใกล้ผ้าม่านหรือกระดาษ และไม่ทิ้งธูปเทียนไว้โดยไม่มีคนอยู่ ถ้าบ้านมีเด็กเล็กหรือสัตว์เลี้ยง ให้เลือกตำแหน่งที่เอื้อมไม่ถึง ความศรัทธากับความปลอดภัยไปด้วยกันได้เสมอ
คาถาไหว้เจ้าที่ ว่ายังไง
คำบอกกล่าวเจ้าที่ไม่มีบทตายตัว สิ่งที่สำคัญกว่าถ้อยคำคือใจที่ตั้งมั่นและการบอกเรื่องให้ชัด
บทที่นิยมใช้
บทสั้นที่หลายบ้านใช้คือ ตั้งนะโม 3 จบ แล้วกล่าวว่า “อิติสุคะโต อะระหังพุทโธ นะโมพุทธายะ ปะฐะวีคงคา พระภุมมะเทวา ขะมามิหัง” จากนั้นจึงบอกกล่าวเป็นภาษาไทยธรรมดา
บอกกล่าวเป็นภาษาไทย
หลังจบคาถา ให้บอกชื่อนามสกุลของตัวเอง บอกว่าเป็นใครในบ้านนี้ ขอขอบคุณที่ดูแลพื้นที่ และบอกเรื่องที่ตั้งใจจะทำ เช่น จะต่อเติมบ้าน จะเปิดร้าน หรือเพียงขอให้คนในบ้านอยู่เย็นเป็นสุข
ถ้าจำบทคาถาไม่ได้ การบอกกล่าวเป็นภาษาไทยด้วยความเคารพก็ถือว่าครบถ้วนในสายตาของคนเฒ่าคนแก่ส่วนใหญ่
สิ่งที่ควรบอกและไม่ควรบอก
ควรบอกเรื่องที่เป็นความจริงและทำได้จริง ไม่ควรสัญญาว่าจะทำสิ่งที่รู้อยู่แล้วว่าทำไม่ได้ เพราะในความเชื่อไทย คำที่พูดกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ถือเป็นคำสัญญา ถ้าบนบานไว้ก็ต้องแก้บนให้ครบ
ข้อมูลด้านประเพณีและความเชื่อพื้นบ้านในภาพรวม ดูเพิ่มเติมได้จาก กรมส่งเสริมวัฒนธรรม ส่วนเรื่องสถานที่ขอพรยอดนิยมทั่วประเทศ อ่านได้ที่ ที่ขอพรเรื่องโชคลาภทั่วไทย กับความเชื่อคนไทย
เช็กจำนวนธูปที่บ้านคุณควรใช้
เลือกสิ่งที่จะไหว้และสายตำราของบ้าน ระบบสรุปจำนวนธูป ของไหว้ และเวลาที่เหมาะให้ทันที
1. วันนี้จะไหว้อะไร
2. บ้านคุณสืบทอดตำราสายไหน
เครื่องมือนี้เป็นเพียงตัวช่วยสรุปตามความเชื่อและข้อมูลในบทความ ไม่รับประกันผลใด ๆ และไม่เกี่ยวข้องกับการเสี่ยงโชค
สรุป
ไหว้เจ้าที่ใช้ธูปกี่ดอก คำตอบที่ใช้ได้กับบ้านส่วนใหญ่คือ 5 ดอก บ้านที่สืบทอดตำราสายอื่นอาจใช้ 7 ดอก และ 16 ดอกใช้เมื่อไม่มีศาลหรือจุดไหว้ประจำแล้วต้องบอกกล่าวกลางแจ้ง จำนวน 9 ดอกเป็นของศาลพระภูมิซึ่งเป็นคนละตำแหน่งกับเจ้าที่ในบ้าน
ของไหว้ขอให้สะอาดและกินได้ ไหว้ช่วงเช้าในวันที่มีความหมายกับบ้าน บอกกล่าวด้วยถ้อยคำที่ชัดเจนและทำได้จริง และระวังเรื่องไฟกับควันทุกครั้ง ความตั้งใจและความสม่ำเสมอสำคัญกว่าตัวเลข
บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อนำเสนอความรู้เชิงวัฒนธรรมความเชื่อเท่านั้น ไม่ได้รับประกันผลใด ๆ และไม่ใช่คำแนะนำในการเสี่ยงโชคหรือการลงทุนใด ๆ
บทความที่เกี่ยวข้อง
- ไหว้ศาลพระภูมิใช้ธูปกี่ดอก พร้อมวิธีไหว้ที่ถูกต้อง
- ไหว้แม่ย่านางรถ ใช้อะไรบ้าง ไหว้ตอนไหน
- ที่ขอพรเรื่องโชคลาภทั่วไทย กับความเชื่อคนไทย
- ท้าวเวสสุวรรณคือใคร ประวัติและวิธีบูชาฉบับเข้าใจง่าย
- แก้บนคืออะไร ทำยังไงให้ถูก ลืมว่าบนอะไรไว้แก้ยังไง
ตรวจหวย ดูผลย้อนหลัง ครบในที่เดียว
รวมวิธีตรวจผล สถิติย้อนหลัง และข้อมูลอัปเดต แบบเข้าใจง่าย
ดูข้อมูลเพิ่มเติมคำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q:ไหว้เจ้าที่ใช้ธูปกี่ดอก?
A:บ้านส่วนใหญ่ใช้ 5 ดอก บางสายใช้ 7 ดอก และใช้ 16 ดอกเมื่อไม่มีศาลและต้องบอกกล่าวกลางแจ้ง
Q:เจ้าที่กับศาลพระภูมิไหว้พร้อมกันได้ไหม?
A:ได้ เพราะเป็นคนละตำแหน่ง ศาลพระภูมิอยู่นอกบ้านใช้ 9 ดอก เจ้าที่ในบ้านใช้ 5 หรือ 7 ดอก ไหว้แยกกัน
Q:จำคาถาไม่ได้ ไหว้เจ้าที่ได้ไหม?
A:ได้ ตั้งนะโม 3 จบแล้วบอกกล่าวเป็นภาษาไทยด้วยความเคารพ บอกชื่อและเรื่องที่ขอให้ชัด ถือว่าครบถ้วน





